Dołącz do czytelników
Brak wyników

Be mindful

7 lutego 2019

NR 1 (Luty 2019)

Uważność w życiu i pracy – jak wpływa na zdrowie psychiczne i fizyczne oraz funkcjonowanie organizacji

0 16

Coraz szybsze tempo życia i poczucie, że musimy zrobić więcej, szybciej, a jednocześnie lepiej. Konkurowanie i ściganie się nie tylko z innymi, ale także z samym sobą. Poczucie, że cały czas musimy być w ruchu i coś robić, albo przynajmniej pokazywać, że coś robimy. Bez robienia czujemy się bezużyteczni, boimy się krytyki ze strony innych. Wszystkie te wewnętrzne i zewnętrzne napięcia występują również często w organizacjach i firmach różnego typu. Tam gdzie są współpracujące grupy osób i gdzie korzysta się z modeli opartych przede wszystkim na efektywności służącej jeszcze większym zyskom, tam w znacznie większym stopniu pojawiają się problemy natury zdrowotnej i relacyjnej.

Problemy zdrowotne i relacyjne nie dotyczą wyłącznie indywidualnych pracowników, ale także wpływają na całą organizację i to, w jaki sposób ona funkcjonuje. Leah Weiss, wykładowczyni Szkoły Biznesu Uniwersytetu Stanforda, pisze o tym, że miejsce pracy może zapewniać „najlepszą możliwość doświadczenia rozczarowania, nudy, zazdrości, niepokoju, wstydu, irytacji, lęku przed powiedzeniem, co naprawdę myślimy”. I właśnie w tym środowisku pracy uważność (­mind­fulness) może być bardzo pomocna zarówno w niwe­lowaniu trudności czy pracy z nimi, jak i – w pierwszym momencie – uświadomienia sobie, co się w ogóle dzieje. Dlatego wiele uczelni, takich jak Uniwersytet Rutgersa, Szkoła Biznesu Uniwersytetu Nowojorskiego, Szkoła Biznesu Uniwersytetu Harvarda, i liczne inne instytucje na świecie wprowadzają zajęcia z uważności.

Warto od razu wyjaśnić, czym jest mindfulness i na czym polega

Uważność jest bardzo precyzyjnym podejściem, które zakłada nie tylko wzmacnianie procesów poznawczych (pamięci, koncentracji) czy regulacji emocji (w tym stresu), ale także przypominanie sobie wartości, które mają przyświecać naszym działaniom, abyśmy nie zatracili się w naszej aktywności (i w naszych emocjach). Uważność jest zatem praktykowaniem zauważania rozproszenia, powracania uwagą do tego, co się dzieje – w nas i poza nami. Zauważamy, co dzieje się w naszym ciele, naszych emocjach, myślach, kontaktach z innymi. Dodatkowo podejście to zakłada odpowiednią intencję – to, w jaki sposób jesteśmy z naszym doświadczeniem, niezależnie od tego, jak je oceniamy: czy na przykład możemy bez unikania być z tym, co trudne, czy możemy być łagodni i życzliwi wobec tego, co pojawia się w przestrzeni naszych doświadczeń. Powoli coraz bardziej rozszerzamy naszą uwagę i gdy znowu pojawiają się rozproszenia (a będą się pojawiać), łatwiej powrócić do stanu uważności. 
Najbardziej podstawowa ­metoda, której możemy używać w celu praktykowania uważności, polega na ­skupianiu się na fizycznym poczuciu oddechu, ­zauważaniu, jak umysł (i uwaga) wędruje, i próbie powrotu do oddechu, gdy zatracamy się w myślach. Z czasem to zauważanie i powracanie staje się mniej wysiłkowe. 

Uważność w organizacji

W celu lepszego zrozumienia korzystnego wpływu uważności na funkcjonowanie pracowników i zespołów w organizacji należy w pierwszej kolejności wziąć pod uwagę jej podstawowe oddziaływania na główne obszary ludzkiego funkcjonowania: uwagę, poznanie, emocje, zachowanie, fizjologię. Co więcej, dotychczasowe badania wskazują, że lepsze funkcjonowanie w tych obszarach bezpośrednio przekłada się na wyniki osiągane w różnych obszarach organizacji (Mrazek 2013; Quaglia 2015). 

Psycholog Daniel Goleman i Richard Davidson, neuronaukowiec z Uniwersytetu Wisconsin, zapoznali się z tysiącami badań nad uważnością i odkryli cztery rzeczywiste korzyści wynikające z uważności: wzmocnienie skupienia, bycie spokojniejszym w stresie, lepszą pamięć (krótkotrwałą), a także wzmocnienie poczucia obywatelstwa korporacyjnego (corporate citizenship). Z kolei według Leah Weiss na poziomie indywidualnym uważność może nam pomóc w trzech kwestiach: ucieleśnieniu, metapoznaniu, uwadze. Ucieleśnienie odnosi się do świadomości ciała, o którym tak łatwo zapomnieć w trakcie dnia pracy, kiedy najmocniej przede wszystkim skupiamy się na ideach. Ignorowanie ciała przez zbyt długi okres może prowadzić do poważnych konsekwencji. Metapoznanie jest umiejętnością zauważania tego, co dzieje się w sferze mentalnej (myśli, emocje, intencje), i powracania do tego, co naprawdę jest dla nas ważne, bez konieczności reagowania na każdą myśl, której doświadczamy dzięki już wspomnianej wcześniej umiejętności skupiania uwagi.

Uwaga w uważności — ćwiczenia do wykonania w pracy

Wzmocnienie uwagi odnosi się do tego, że uwaga mniej wędruje i jest mniej rozproszona – jeśli regularnie ­praktykujemy uważność. Nawet gdy skierowani jesteśmy na wielozadaniowość. Zdaniem Richarda Davidsona i Daniela Golemana już trzy dziesięciominutowe sesje w ciągu dnia mogą przynieść korzyści w tym zakresie. Ważne, żeby powiedzieć, że praktyka nie polega na tym, że cały czas musimy kontrolować naszą uwagę, że nie będzie ona uciekać. Na początku praktyki może się nam nawet wydawać, że teraz jesteś­my jeszcze bardziej rozproszeni, ponieważ bardziej je zauważamy. Samo powracanie jednak zmienia funkcjonowanie mózgu, przekładając się na to, że łatwiej odzyskać klarowność umysłu (czy myślenia). Z samej już definicji uważności wynika, że uwaga odgrywa kluczową rolę w uważności. Bardzo ważne jest uświadomienie sobie, że uwaga jest czymś zdecydowanie bardziej złożonym, niż jest to powszechnie rozumiane. Przede wszystkim uwaga nie funkcjonuje jako niezależny byt, lecz stanowi część całego ludzkiego mechanizmu funkcjonowania. 

Korporacyjne obywatelstwo  (corporate citizenship)

Termin ten odnosi się do społecznego poczucia odpowiedzialności w biznesie, a także tego, w jakim stopniu dana organizacja ponosi odpowiedzialność prawną, etyczną i ekonomiczną na podstawie ustaleń swoich udziałowców. Głównym celem takich organizacji jest zadbanie o zwiększenie standardów i jakości życia środowisk, na które mają one wpływ i w którym bezpośrednim otoczeniu się znajdują, jednocześnie utrzymując odpowiedni zysk dla udziałowców. Proces korporacyjnego obywatelstwa składa się z kilku etapów. 
Pierwszy etap (podstawowy) dotyczy sytuacji, kiedy aktywności związane ze społeczną odpowiedzialnością nie są zdefiniowane na bardzo podstawowym poziomie, a szefowie nie są zaangażowani w żadne działania w tym zakresie. Kolejny etap nazywany jest zaangażowanym, ponieważ na tym etapie rozwijane są zasady, które mają wzmocnić działania wychodzące poza podstawowe przestrzeganie praw, a osoby zarządzające także są w te działania zaangażowane. Trzecim etapem jest etap innowacyjny, w tym momencie bowiem odpowiedzialność społeczna ma prowadzić do tego, że stanie się realną i codzienną częścią działania firmy, a cały proces jest dokładnie monitorowany i konsultowany również z osobami spoza firmy. Przedostatni etap (zintegrowany) oznacza już, że wszelkie działania społeczne są częścią działań firmy. Ostatni etap (transformacyjny) wskazuje, że dana organizacja jest w pełni świadoma, że nie może funkcjonować i w dłuższym okresie generować zysku, jeśli nie bierze pod uwagę środowiska, w którego otoczeniu się znajduje.
(na podstawie: investopedia.com)

Jak to przedstawia rysunek 1, ma ona bezpośredni wpływ na pozostałe obszary ludzkiego funkcjonowania. W związku z tym, jeśli uwaga ulega zmianom, pozostałe obszary również się zmieniają. Drugim aspektem, kluczowym w kwestii oddziaływania ­uważności na uwagę, są jakości uwagi: stabilność, kontrola i efektywność. Stabilność uwagi możemy zwiększyć przez praktykę uważności. Matthew A. Killingsworth i Daniel T. Gilbert odkryli w badaniach, że umysł „wędruje”, nie będąc skupiony na pracy przez mni...

Pozostałe 70% treści dostępne jest tylko dla Prenumeratorów.

Co zyskasz, kupując prenumeratę?
  • 6 wydań czasopisma "Mindfulness"
  • Dostęp do wszystkich archiwalnych artykułów w wersji online
  • ...i wiele więcej!
Sprawdź

Przypisy

    Julia E. Wahl

    Psycholog, odbyła 5-letnie szkolenie psychoterapeutyczne w nurcie integracyjnym w Manchester Institute for Psychotherapy, Manchester, Wlk. Brytania, u Richarda Erskine’a, PhD (z Institute for Integrative Psychotherapy, Nowy Jork, USA).
    Założyciel i dyrektor The Mind Institute (www.mindinstitute.com.pl), trener uważności (mindfulness) oraz współczucia (compassion). Przeprowadziła i superwizowała ponad 60 edycji 8-tyg. Treningu Uważności w różnych miastach w Polsce i Anglii. Przez kilka lat pracowała w Szpitalu MSW w Otwocku na Oddziale Leczenia Zaburzeń Nerwicowych, gdzie prowadziła terapię indywidualną, grupową, warsztaty na temat złości. Superwizowała m.in. się u Marii Marquardt (Katowicki Instytut Psychoterapii), Christophera Germera, PhD (Harvard Medical School). Współzałożycielka Polskiego Towarzystwa Mindfulness. 
    Przeprowadziła szereg warsztatów i szkoleń m.in. na temat psychoterapii, psychopatologii, radzenia sobie z emocjami, uważności, współczucia m.in. dla dyrektorów więzień polskich, Komendy Głównej Policji, licznych konferencjach (m.in. brytyjskich corocznych konferencjach stowarzyszenia ataksji, konferencjach psychoonkologicznych). Stworzyła program wsparcia dla pacjentów onkologicznych w oparciu o podejście współczucia w ramach doktoratu na University of Derby, który prowadzi i superwizuje. Współpracuje z Uniwersytetem SWPS w Poznaniu i Warszawie. 
    Współpracowała i regularnie współpracuje z różnymi czasopismami w Polsce i Niemczech, m.in. „Charaktery”, „Psychologie und Leben”, „Świat Mózgu”, „Psychologia w Praktyce”, „Przekrój”.

    Magdalena Mazurkiewicz

    Psycholog, psychoterapeuta, coach (ICF), facylitator konfliktów (szkolenia w Deep Democracy Insitute International, Max i Ellen Schuppbach); współzałożycielka The Mind Insitute; prezes Polskiego Towarzystwa Mindfulness (2010-2011); trenerka uważności i współczucia Ukończyła szkolenia dla nauczycieli prowadzone przez Jona Kabata-Zinna i współpracowników: MBSR in Mind-Body Medcine oraz MBSR Practicum. Pracowała w szpitalu specjalistycznym MSW (oddział zaburzeń nerwicowych w Otwocku) prowadząc treningi uważności i warsztaty radzenia sobie ze stresem i trudnymi emocjami dla pracowników policji i więzień różnego szczebla. Przeprowadziła wiele treningów uważności, warsztatów i wykładów między innym dla terapeutów DDA, pracowników Orange czy studentów Akademii Leona Koźmińskiego. Ostatnio prowadzi treningi współczucia dla pacjentów onkologicznych. Przez wiele lata pracowała w korporacjach międzynarodowych na stanowiskach menadżerskich, m.in. w Saatchi & Saatchi X (Managing Director) czy w Arc Worlwide (Strategic Director dla regionu CEMEA ). Tematyką uważności zajmuje się również od strony naukowej, badała m.in. wpływ uważności na strategie radzenia sobie ze stresem. Obecnie, w ramach swojego doktoratu na Uniwersytecie SWPS w Warszawie tworzy program rozwijający komunikację i inteligencję międzykulturową oraz redukujący uprzedzenia w oparciu o mindfulness i wdzięczość, jest członkiem PrejudiceLab na Goldsmiths University of London.